Fact-checks bereiken niet iedereen: hoe motivatie en vaardigheden een rol spelen

Fact-checkers kunnen mensen helpen om correcte informatie te vinden, maar niet iedereen komt hiermee in aanraking. Een onderzoek onder Vlamingen (N=2520) toont aan dat motivatie, zoals interesse in politiek en media-skepticisme, belangrijk is om fact-checks te zien en te lezen. Algemeen nieuws volgen blijkt minder invloed te hebben. Opleidingsniveau en nieuwsmediageletterdheid spelen een wisselende rol, afhankelijk van het platform. Mensen met meer toegang tot mediacontent en motivatie bereiken fact-checks vaker dan mensen met minder toegang tot mediacontent.

• Het OMA-framework:
  Het onderzoek gebruikt het OMA-framework (Opportunity, Motivation, Ability). Dit model kijkt naar de toegang tot mediacontent, motivatie en vaardigheden van mensen om fact-checks te zien en te lezen. Deze drie factoren spelen een belangrijke rol, maar werken anders op verschillende mediaplatformen.
• Toegang tot mediacontent bepaalt blootstelling, maar niet lezen:
  Mensen die vaak nieuws volgen, hebben meer kans om fact-checks tegen te komen. Toch betekent dit niet automatisch dat ze deze ook lezen. Toegang lijkt steeds minder belangrijk te worden in een wereld met veel online content.
• Motivatie speelt een grote rol:
  Media-sceptische mensen zien en lezen vaker fact-checks als ze die tegenkomen op websites en in traditionele media. Op sociale media komen deze mensen fact-checks dan weer minder tegen, mogelijks doordat inhouden op sociale media meer partijdig en polariserend zijn.
• Vaardigheden zijn essentieel:
  Mensen met goede mediavaardigheden of een hoge opleiding zien en lezen vaker fact-checks. Dit is niet op elk platform gelijk: op sociale en traditionele media speelt opleiding minder mee voor de blootstelling aan fact-checks. Een mogelijke verklaring kan zijn dat traditionele media vaak al mensen bereiken met sterke nieuwsvaardigheden.
• Hoe kunnen fact-checks meer mensen bereiken?
  Fact-checkers moeten hun content aantrekkelijk maken, zoals met korte video’s, infographics of cartoons. Samenwerken met influencers kan mensen met lage motivatie aanspreken. Minder geïnformeerde groepen hebben de meeste baat bij duidelijke en toegankelijke informatie.