Jongeren leren meer over politiek met op maat gemaakte stemtesten

Een goed begrip van politieke partijen is belangrijk voor democratie, maar veel mensen weten niet precies waar partijen voor staan. Dit onderzoek bekijkt of stemtesten (Voting Advice Applications) jongeren kunnen helpen partijstandpunten beter te begrijpen. In een experiment in Vlaanderen werd gekeken naar twee stemtesten: een algemene versie (De Stemtest) en een versie speciaal voor jongeren (De Jongerenstemtest). Uit de resultaten blijkt dat de algemene versie geen significant effect had, maar de jongerenversie hielp jongeren wel beter partijstandpunten te herkennen. Het aanpassen van stemtesten aan specifieke doelgroepen is dus belangrijk.

• Stemtesten kunnen helpen, maar niet altijd‍

Stemtesten kunnen ervoor zorgen dat mensen beter begrijpen waar politieke partijen voor staan. Bij jongeren werkt dit vooral goed als de stemtest speciaal voor hen is ontworpen. Een algemene stemtest die niet specifiek op jongeren is gericht, had in dit onderzoek geen significant effect op partijkennis.

• Doelgroepgericht ontwerp maakt het verschil‍

De jongerenversie verschilde op meerdere vlakken van de algemene stemtest: de stellingen sloten beter aan bij de leefwereld van jongeren, er werd meer contextuele informatie gegeven, de opzet was eenvoudiger en het ontwerp was interactiever. Welke van deze kenmerken precies verantwoordelijk is voor het leereffect, is op basis van dit onderzoek nog niet te zeggen. Toekomstig onderzoek moet nagaan welke specifieke elementen het verschil maken.

• De kennis kan tijdelijk zijn‍

Het onderzoek bestudeerde het effect direct na het gebruik van de stemtest. Het is dus niet zeker of de opgedane kennis op lange termijn blijft hangen. Toekomstig onderzoek moet kijken naar de duurzaamheid van deze effecten.

• Hoe leren mensen van stemtesten?

‍Het is nog niet duidelijk via welk mechanisme leren plaatsvindt: leren mensen indirect doordat ze zien hoe dicht ze bij een partij staan, of leren ze door actief bijkomende informatie over partijstandpunten te raadplegen. Meer onderzoek is nodig om dit te begrijpen.

• Nichepartijen zijn herkenbaarder dan mainstream politieke partijen‍

Jongeren herkenden de standpunten van niche - of ideologische extreme partijen beter dan die van traditionele, mainstream politieke partijen. Dit hangt samen met partijkenmerken: niche- en extremere partijen nemen duidelijkere en consistentere standpunten in, wat herkenning vergemakkelijkt. Dit patroon werd vastgesteld in de controlegroep en is dus geen effect van de stemtest zelf, maar een beschrijvende bevinding over basiskennis.

• De leereffecten waren gelijkmatig verdeeld over alle partijen‍

Hoewel we verwachtten dat de stemtest meer zou leren over mainstream politieke partijen (omdat die partijstandpunten minder bekend zijn), bleek het leereffect van de Jongerenstemtest vergelijkbaar voor alle partijen - zowel niche als mainstream.

• Resultaten gelden vooral voor jongeren‍

Dit onderzoek keek alleen naar jongeren van 16 tot 30 jaar. Het blijft onzeker of stemtesten ook op dezelfde manier werken voor oudere kiezers. De onderzoekers veronderstellen dat de logica van betrokkenheid - een goed ontworpen stemtest die aansluit bij de gebruiker - ook bij oudere volwassenen leereffecten kan genereren.