Hoe Vlaamse kranten digitale uitsluiting en inclusie framen

Deze studie onderzoekt hoe Vlaamse kranten schrijven over digitale uitsluiting en inclusie, in een context waarin de overheid veel investeert in digitalisering. De meeste artikelen hanteren een neoliberale en techno-solutionistische lens en leggen de nadruk op persoonlijke verantwoordelijkheid: mensen moeten zelf digitale vaardigheden leren om bij te blijven in een 'sterke digitale samenleving'. Toch is er ook een tegengeluid dat wijst op ongelijkheid en barrières zoals slechte toegang tot technologie. Het onderzoek waarschuwt dat neoliberale framing uitsluiting kan versterken en pleit voor duurzame, eerlijke digitalisering.

Dit onderzoek analyseert hoe Vlaamse kranten schrijven over digitale uitsluiting en inclusie. Het doel is om te begrijpen hoe dominante ideeën over digitalisering deze thema’s beïnvloeden en hoe dit ruimte laat voor structurele ongelijkheden. De kritische discoursanalyse van krantenartikels gepubliceerd tussen maart 2020 en maart 2023 resulteerde in drie verschillende discours.

• ‍Het discours van een 'Sterke digitale samenleving'

Kranten beschrijven digitalisering vaak als iets positiefs dat zorgt voor meer efficiëntie en productiviteit. Digitale inclusie wordt gepresenteerd als een oplossing voor complexe sociale problemen, zoals armoede of werkloosheid.

• Discours van 'Individuele verantwoordelijkheid en expert-gedreven oplossingen

Mensen zonder digitale vaardigheden worden vaak gezien als het probleem. De nadruk ligt op eigen verantwoordelijkheid en afhankelijkheid van experts. Dit versterkt machtsverschillen tussen kwetsbare groepen en deskundigen.

• ‍Tegengeluiden

Naast deze dominante ideeën zijn er ook kritische verhalen die structurele oorzaken van digitale uitsluiting belichten, zoals toegang tot technologie en persoonlijke barrières. Deze tegengeluiden krijgen echter weinig aandacht in het publieke debat.

• ‍Drie gevolgen van de dominante discoursen

1. Geen aandacht voor structurele oorzaken: Dominante ideeën negeren de macht en ongelijkheden achter digitalisering. Dit versterkt een neoliberaal beeld waarin technologische vooruitgang vanzelfsprekend goed is.
2. Versimpeling van digitale uitsluiting: Mensen worden gereduceerd tot cijfers, zoals vaardigheden of toegang, waardoor hun persoonlijke ervaringen en context genegeerd worden. Dit geeft de indruk dat digitale uitsluiting alleen specifieke groepen raakt en legt de verantwoordelijkheid bij individuen in plaats van bij instellingen.
3. Top-down aanpak: Oplossingen worden vaak door experts opgelegd, zonder input van de mensen die het direct betreft. Dit sluit participatieve en bottom-up benaderingen uit.

• ‍Implicaties voor onderzoek en beleid

Media vereenvoudigen vaak de link tussen digitale vaardigheden en sociale problemen. Onderzoekers en beleidsmakers moeten meer aandacht besteden aan structurele oorzaken, zoals technologische ontwerpen en sociale ongelijkheden. Kwalitatief onderzoek kan helpen deze factoren beter te begrijpen.

Conclusie

Digitalisering is belangrijk, maar de manier waarop we erover praten kan ongelijkheid versterken. Beleidsmakers, journalisten en onderzoekers moeten verder kijken dan individuele verantwoordelijkheid en zich richten op structurele oorzaken en inclusieve oplossingen.