Conforming, challenging en countering: jongeren en pornografie

Onderzoek naar porno in Vlaanderen focust vaak op negatieve effecten op jongeren en ziet de typische kijker als een heteroman. Bestaand Vlaams onderzoek naar porno is vooral kwantitatief van aard en daarom gebruikt dit onderzoek bewust kwalitatieve methoden om een meer diepgaand beeld te verkrijgen van jongeren hun perspectief op porno en seks. Op basis van focusgroepen met 45 jongvolwassenen (20-25 jaar) van verschillende genders en seksuele identiteiten, toont een ander beeld. Sommige deelnemers volgen dominante ideeën over gender en schade door porno, maar veel jongeren – vooral queer personen – verzetten zich hiertegen. Ze doen dit via gesprekken met vrienden en online in sekspositieve gemeenschappen zoals Reddit en BookTok. Jongeren spelen zo een actieve rol in het veranderen van hoe er over porno en seks wordt gepraat.

In het onderzoek kwamen drie strategieën naar voren over hoe jongeren collectief omgaan met dominante ideeën over porno: meegaan met, uitdagen of helemaal nieuwe ideeën creëren.

• ‍Conforming: meegaan met bestaande ideeën

Gesprekken onder jongeren vertrekken nog vaak vanuit traditionele ideeën over porno en seks. Dit zijn twee belangrijke ideeën:

1. Het gendered script zegt dat porno vooral voor heteromannen is. Voor vrouwen is het minder sociaal geaccepteerd om porno te kijken of erover te praten. Veel vrouwen voelen zich hierdoor ongemakkelijk of verbergen dat ze porno kijken.
2. Het harm script benadrukt vooral de negatieve effecten van porno, zoals het geven van een verkeerd beeld van seks. Jongeren denken dat anderen (vooral jongere kinderen) kwetsbaarder zijn en sneller worden beïnvloed door porno, vooral als er weinig seksuele voorlichting is. Het idee van porno-verslaving kwam ook ter sprake. Sommige jongeren benoemden dat porno soms als verslavend wordt gezien, maar dit werd vaker besproken als een overdrijving of een online hype.

• ‍Challenging: bestaande ideeën uitdagen

Sommige jongeren geloven niet volledig in deze traditionele ideeën en dagen ze uit, vooral in gesprekken met vrienden of via online platforms.

1. Gendered script: Veel vrouwen en queer jongeren vinden dat het beeld dat alleen mannen porno kijken niet klopt. In hun sociale kringen is het normaal dat vrouwen ook porno kijken. Door hierover te praten, doorbreken ze dit stereotype.
2. Harm script: Jongeren beseffen dat porno niet alleen slecht is. Het kan mensen ook helpen om opener te worden over seks en zichzelf beter te leren kennen. Vooral queer jongeren praten hier kritisch over en zoeken naar sekspositieve content die realistischer en inclusiever is.

• ‍Countering: helemaal nieuwe ideeën maken

Sommige jongeren gaan nog verder dan uitdagen en creëren compleet nieuwe manieren om naar porno te kijken.

• Ze zoeken alternatieven zoals erotische boeken of inclusieve platforms zoals Cheex.
• Ze bouwen gemeenschappen, online (bijvoorbeeld op Reddit) en offline (zoals de Kajira-vereniging), waar ze open over seks kunnen praten. Vooral queer jongeren spelen hierin een grote rol, omdat zij vaak al afstand nemen van traditionele normen over seks.

• ‍Conclusie

De studie laat zien dat jongeren niet zomaar beïnvloed worden door porno. Ze denken kritisch na en passen dominante ideeën aan of verwerpen ze zelfs. Vooral queer jongeren laten zien dat het belangrijk is om meer diverse en inclusieve verhalen te vertellen over porno en seks. Jongeren willen betere seksuele voorlichting die aansluit bij hun ervaringen en minder moralistisch is. Ze zijn geen passieve kijkers, maar actieve denkers die traditionele ideeën over porno en seksualiteit veranderen.