De paradox van alternatieve media: kritiek en conformiteit gecombineerd

Dit essay kijkt naar hoe alternatieve mediakanalen in België en Nederland professioneler zijn geworden, vooral na de coronaperiode. Specifiek gaat het om alternatieve mediakanalen die ontstonden als reactie op de communicatie van mainstream media over coronamaatregelen. Voorbeelden zijn: Café Weltschmerz, Blckbx.tv en het vroegere Tegenwind.tv. Deze kanalen hebben meer invloed gekregen in de jaren na de pandemie en een groot publiek bereikt. Door deze groei zitten ze in een ingewikkelde situatie: ze bekritiseren bestaande media-instituties, maar gebruiken tegelijkertijd dezelfde dynamieken als die instituties om hun geloofwaardigheid te versterken. Het essay laat zien hoe deze kanalen balanceren tussen hun anti-institutionele identiteit en de behoefte om geloofwaardig te blijven in de journalistieke wereld.

In dit onderzoek ligt de focus op hoe alternatieve mediakanalen (zoals Tegenwind.tv, Blckbx.tv, Café Weltschmerz, De Andere Krant en The Trueman Show) balanceren tussen het bekritiseren van traditionele instituten en het tegelijkertijd gebruiken van hun structuren om legitimiteit te verkrijgen. Om dit te onderzoeken werd gebruik gemaakt van verschillende methoden, zoals interviews met mediaproducenten, etnografisch veldwerk in een mediakanaal en online analyses van sociale media. Door deze combinatie van methoden kon er een diepgaand beeld worden geschetst van hoe deze kanalen werken, hoe ze zichzelf positioneren en hoe ze hun geloofwaardigheid proberen te versterken.

• ‍Legitimatie door (mainstream) mediapraktijken

Alternatieve mediakanalen imiteren vaak de stijl en formats van traditionele media om professioneel over te komen. Ze gebruiken elementen zoals nieuwsprogramma’s met introvideo’s, presentatietafels en kritische vragen. Dit helpt om geloofwaardigheid te winnen bij kijkers die gewend zijn aan de mainstream media. Veel medewerkers hebben een achtergrond in de traditionele journalistiek, wat hen helpt professionele programma’s te maken. Hoewel ze kritiek hebben op de mainstream media, gebruiken ze bewust dezelfde stijlen om kijkers te overtuigen.

• ‍Legitimatie door (sociale) wetenschappen

Alternatieve media halen vaak ideeën uit kritische theorieën en wetenschappelijke werken om hun standpunten te onderbouwen. Ze verwijzen naar bekende denkers zoals Chomsky en Foucault om hun kritiek op de mainstream media te versterken. Daarnaast nodigen ze regelmatig experts uit, zoals wetenschappers en artsen, om hun programma’s meer autoriteit te geven. Hoewel deze mediakanalen sceptisch staan tegenover traditionele wetenschap, gebruiken ze wetenschappelijke argumenten om hun eigen ideeën te legitimeren.

• ‍Legitimatie door populistische politiek

Veel alternatieve media werken samen met rechtse politici die weinig ruimte krijgen in de reguliere media. Deze politici gebruiken alternatieve kanalen om hun standpunten over thema’s zoals migratie en globalisme te delen. Tegelijkertijd versterken de mediakanalen hun eigen geloofwaardigheid door zichzelf te presenteren als een platform voor ‘onderdrukte stemmen'. Dit creëert een samenwerking waarin beide partijen elkaar ondersteunen.

• ‍Conclusie

Alternatieve mediakanalen balanceren tussen kritiek op gevestigde instituten en het gebruiken van hun structuren om geloofwaardig te blijven. Ze combineren professionele formats, wetenschappelijke argumenten en politieke samenwerking om hun positie te versterken. Deze paradox maakt duidelijk dat ze niet volledig buiten het systeem opereren, maar het juist slim inzetten om een breder publiek te bereiken.