Hoe journalisten publieke opinie inschatten: bronnen, biases en gevolgen

De manier waarop journalisten hun publiek en hun lezers inschatten, speelt een belangrijke rol in hoe zij berichten over politiek en maatschappij. Toch toont onderzoek aan dat journalisten het publiek vaak als rechtser percipiëren dan het in werkelijkheid is. Opvallend genoeg is er tot nu toe weinig bekend over waar die vertekende inschattingen vandaan komen. Op basis van surveydata bij Vlaamse politieke journalisten uit 2018 en 2022 laat dit onderzoek zien dat journalisten steeds vaker op sociale mediaplatformen vertrouwen om te achterhalen wat er leeft in de samenleving. Die verschuiving heeft duidelijke gevolgen: hoe meer journalisten sociale media als informatiebron prioriteren, hoe rechtser zij hun publiek inschatten. Dat kan hun beeld van de ideologische voorkeuren van het publiek vertekenen en op die manier ook hun journalistieke verslaggeving beïnvloeden.

Brongebruik

• Journalisten beschouwen traditionele media, sociale media, belangengroepen en sociale bewegingen als de meest bruikbare bronnen om publieke opinie te begrijpen.
• Sociale media hebben in de periode 2018-2022 sterk aan belang gewonnen, vooral tijdens de COVID-19-pandemie, toen direct contact beperkt was. De snelle en gemakkelijke toegang tot uiteenlopende meningen speelt daarbij vermoedelijk een rol.‍
• Direct contact met burgers werd in 2018 nog als de belangrijkste bron gezien, maar dat belang is afgenomen in 2022.
• Webanalyses en opiniepeilingen worden door journalisten als relatief weinig nuttig ervaren. Dit kan samenhangen met een groeiend wantrouwen in de kwaliteit van peilingen en hun beperkte inzet buiten verkiezingsperiodes.

Ideologische verschillen tussen journalisten

• Journalisten projecteren hun eigen ideologische positie vaak op hun publiek.
• Rechtse journalisten vertrouwen vaker op persoonlijke netwerken en sociale media, terwijl linkse journalisten meer gebruikmaken van traditionele media en belangengroepen.

Gevolgen voor publiekspercepties

• Journalisten die sociale media als een belangrijke bron beschouwen, percipiëren hun publiek als rechtser, ongeacht hun eigen ideologische achtergrond.

Dit onderzoek biedt waardevolle inzichten in de veranderende praktijken van politieke journalisten om publieke opinie te peilen in een snel veranderend medialandschap. Door te analyseren welke bronnen journalisten gebruiken en hoe dit hun beeld van het publiek beïnvloedt, werpt het licht op de oorzaken van vertekende publiekspercepties, die op hun beurt een grote impact hebben op journalistieke verslaggeving.