Imec.digimeter 2024: inzicht in de digitale transformatie van Vlaanderen

De imec.digimeter is een jaarlijkse monitor die al 17 jaar de digitale evolutie in Vlaanderen in kaart brengt. Het rapport groeide uit tot de referentiestudie over hoe technologie het leven van de Vlaming beïnvloedt. De digimeter monitort namelijk steevast het bezit (of de adoptie) van digitale media en technologie, het gebruik van die technologie en de attitude van Vlamingen ten aanzien van digitalisering en technologie. 2024 wordt gekenmerkt door de doorbraak van generatieve AI: van boodschappenlijstjes tot persoonlijke content, AI is een onmisbare hulp in het dagelijks leven geworden. Naast deze trend onderzoekt de digimeter ook uitdagingen zoals de digitale kloof en technologieparadoxen. Beleidsmakers, bedrijven en kennisinstellingen vinden er waardevolle inzichten voor de digitale toekomst van Vlaanderen.

Adoptie en gebruik in Vlaanderen

• Toestellen en verbindingen: Bijna alle Vlamingen (99%) hebben een slim toestel en internet. Smartphones zijn het populairst, maar sommige gezinnen hebben te weinig schermen of beperkte internetverbindingen, vooral bij lagere inkomens.
• Media: Televisie verschuift naar online kijken. Betaalde streamingdiensten zoals Netflix blijven populair, maar ook gratis zenderplatformen zoals VRT MAX worden veel gebruikt. Sociale media spelen een steeds grotere rol bij het bekijken van video's. Digimeter onderscheidt vier crossmediale kijkprofielen. Deze zijn opgebouwd door te kijken naar hoe Vlamingen audiovisuele content consumeren. Hierbij zijn vijf videolagen in kaart gebracht die samen het aanbod bepalen: klassieke televisie, gratis BVOD-platformen, betaalde SVOD-platformen, sociale media en andere vormen van online kijken. Op basis van hoe mensen deze lagen combineren, onderscheiden we vier crossmediale kijkprofielen:
  
  1. Klassieke tv-kijker (33%): Oudere kijkers die vooral live tv kijken. Ze gebruiken weinig andere vormen van video.
  2. Crossmediale tv-kijker (31%): Combineert live tv met zowel gratis als betaalde streamingdiensten. Budgetbewust profiel dat minder platformen stapelt.
  3. Crossmediale gemakskijker (10%): Combineert live tv met meerdere betaalde streamingdiensten. Financieel minder beperkt, met focus op gemak.
  4. Zelfbeschikkende streamer (26%): Jongere kijkers die vooral online video's kijken via streamingdiensten en sociale media. Ze laten live tv en kabel steeds meer los.
• Nieuws: Jongeren volgen nieuws vooral via apps en sociale media, terwijl ouderen vaker kiezen voor digitale kranten. De smartphone is het belangrijkste apparaat om dagelijks nieuws te lezen. Digimeter onderscheidt vijf crossmediale nieuwsconsumptieprofielen op basis van hoe Vlamingen de volgende aanbodlagen combineren binnen hun nieuwsconsumptie: klassieke nieuwsbronnen, online nieuwsplatformen, sociale media en overige online content. De combinatie van deze lagen bepaalt het crossmediaal nieuwsconsumptieprofiel:
  
  1. Traditionele nieuwsjunk (19%): Oudere groep die vooral nieuws volgt via klassieke bronnen zoals tv, radio en papieren kranten.
  2. Online first junk (14%): Combineert klassieke bronnen met nieuws via apps en website. De online first junk betaalt ook vaker voor nieuws.
  3. Sociale nieuwsverwerker (22%): Combineert sociale media met klassieke en online nieuwsbronnen. De sociale nieuwsverwerker hecht veel belang aan betrouwbare bronnen.
  4. Sociale en mobiele snacker (28%): Jong profiel dat nieuws vooral via sociale media en apps consumeert.
  5. Ontlezers (17%): Hebben weinig interesse in nieuws en volgen het vooral toevallig via sociale media en radio.
• Sociale media: 86% van de Vlamingen gebruikt dagelijks sociale media of chatapps. Jongeren besteden veel tijd op platformen zoals TikTok en Instagram.
• Digitale gezondheidsmonitoring: 42% gebruikt technologie zoals apps of slimme horloges om hun gezondheid te volgen. Toch blijven privacyzorgen, vooral bij jongeren, groot.
• Digitale overheid: 90% gebruikt online overheidsdiensten. Toch blijft hybride dienstverlening belangrijk, zodat ook kwetsbare groepen toegang hebben tot essentiële diensten.
• Digitale economie: Online shoppen is normaal geworden. Contactloos betalen met de kaart is standaard, en mobiel betalen via apps groeit sterk.
• Homo Digitalis: De meeste Vlamingen combineren online en offline diensten. Ze willen niet volledig afhankelijk zijn van digitale technologie en vragen om flexibiliteit.
• Artificiële intelligentie: Generatieve AI, zoals ChatGPT, wordt snel populair. Jongeren zijn de grootste gebruikers. De AI-paradox is duidelijk: veel Vlamingen zijn enthousiast over AI, maar maken zich ook zorgen over privacy, desinformatie en de invloed van AI op het dagelijks leven.

Vlamingen en digitale transformatie

• Technologieparadoxen: Vlamingen balanceren tussen de voordelen van technologie (zoals gemak) en hun zorgen over afhankelijkheid, privacy, desinformatie en AI. De AI-paradox toont hoe AI zowel bewondering als angst oproept, door een mix van nieuwsgierigheid en bezorgdheid.
• Digitale kloof: De kloof heeft vier dimensies:
  1. Toegang: Niet iedereen heeft toegang tot goede toestellen of internet. Lagere inkomens hebben hier het meeste last van.
  2. Vaardigheden: Mensen, ook jongeren, missen soms de vaardigheden om technologie ten volle te benutten.
  3. Attitudes: Sommigen zijn enthousiast over technologie, terwijl anderen sceptisch of wantrouwend zijn.
  4. Efficiëntie: Ongelijkheden in toegang, vaardigheden en attitudes zorgen ervoor dat niet iedereen AI optimaal kan gebruiken. Dit leidt tot verschillen in efficiëntiewinsten: mensen die AI wel benutten, werken sneller en slimmer.
• Digimeter-profielen: Digimeter maakt algemene profielen op die relatie van de Vlaming met digitalisering en technologie aangeven. Vlamingen worden zo verdeeld in vijf groepen:
  1. Passionele minnaars (19%): Enthousiast en positief over technologie, met weinig zorgen.
  2. Haat-liefde verhouding (24%): Digitaal vaardig, maar kritisch en bezorgd over technologie.
  3. Platonische relatie (20%): Jong profiel dat technologie waardeert, maar soms moeite heeft met vaardigheden.
  4. LAT-relatie (26%): Kritisch en bewust afstandelijk, ondanks interesse en kennis over technologie.
  5. Geen relatie (11%): Oudere, minder vaardige groep met weinig interesse in technologie.

Deze inzichten tonen dat Vlaanderen steeds digitaler wordt, maar dat ongelijkheden in toegang, vaardigheden en attitudes zorgen voor verschillen in hoe mensen technologie en AI kunnen benutten. Inclusie en ondersteuning blijven essentieel om deze kloof te verkleinen.