Vicieuze cirkel: populistische advertenties en dalend vertrouwen in democratie

Deze studie onderzoekt hoe de perceptie van blootstelling aan populistische advertenties en vertrouwen in democratie elkaar beïnvloeden tijdens de Belgische federale verkiezingscampagne van 2024. Populistische advertenties, met anti-elite en emotionele boodschappen, blijken het vertrouwen in democratie te verlagen. Tegelijk zorgt minder vertrouwen in democratie ervoor dat mensen meer van deze advertenties waarnemen. Dit creëert een vicieuze cirkel: populistische boodschappen versterken wantrouwen en ondermijnen zo de stabiliteit van democratische instellingen. Het onderzoek benadrukt hoe populistische communicatie het gezag en de legitimiteit van democratie kan aantasten.

Dit onderzoek richtte zich op de invloed van populistische advertenties tijdens verkiezingscampagnes op het democratisch vertrouwen. Populistische advertenties benadrukken vaak corruptie en incompetentie van elites om wantrouwen te zaaien. Het doel was om te onderzoeken hoe blootstelling aan deze advertenties het vertrouwen in democratie beïnvloedt en hoe een lager vertrouwen kan leiden tot meer blootstelling aan dergelijke advertenties. Er werd gebruik gemaakt van een panelonderzoek met drie waves en 891 deelnemers, waarbij dezelfde mensen op drie verschillende momenten werden ondervraagd. Deze aanpak maakt het mogelijk om verbanden over tijd te onderzoeken en biedt een realistisch beeld van hoe deze processen in de praktijk werken.

• ‍Populistische advertenties verlagen democratisch vertrouwen

Het onderzoek toonde aan dat blootstelling aan populistische advertenties over tijd het vertrouwen in democratie vermindert. Door hun negatieve framing van democratische instituties als corrupt en niet in contact met het volk, versterken deze advertenties wantrouwen. Dit langdurige effect laat zien dat populistische boodschappen blijvende schade kunnen toebrengen aan het vertrouwen in de democratie.

• ‍Minder vertrouwen in democratie verhoogt blootstelling aan populistische advertenties

Mensen met minder vertrouwen in democratie bleken vaker populistische advertenties tegen te komen. Dit gebeurt deels door algoritmes die deze content vaker tonen aan mensen die al wantrouwend zijn. Hierdoor ontstaat een vicieuze cirkel waarin populistische advertenties wantrouwen vergroten en mensen daardoor meer van deze advertenties zien.

• ‍Ecologische validiteit van het onderzoek

Dankzij de realistische onderzoeksopzet biedt deze studie belangrijke inzichten in hoe populistische advertenties in het echte leven democratisch vertrouwen beïnvloeden. De wederkerige relatie tussen de blootstelling aan populistische advertenties en wantrouwen laat zien hoe mensen met weinig vertrouwen in democratie in een “distrusting echo chamber” terecht kunnen komen. Hierin zoeken zij informatie die hun wantrouwen bevestigt en versterkt, wat democratische stabiliteit verder onder druk zet.

• Implicaties en conclusie

De resultaten tonen aan dat populistische advertenties zowel een oorzaak als gevolg van dalend democratisch vertrouwen kunnen zijn. Dit vormt een bedreiging voor democratie, omdat deze boodschappen wantrouwen systematisch versterken. Het onderzoek benadrukt het belang van beleid en strategieën om polarisatie te bestrijden en democratisch vertrouwen te beschermen.