Waarom mensen de wetenschap wantrouwen tijdens een crisis

Dit artikel onderzoekt waarom mensen in België tijdens de COVID-19-pandemie minder vertrouwen in de wetenschap hadden. Het analyseert 924 kritische e-mails van 25 burgers aan twee Belgische wetenschappers. Drie hoofdthema’s komen aan bod: 1) biopolitiek: zorgen over meer controle door de overheid en minder democratie, 2) scientisme: twijfel door onenigheid tussen experts en vermoedens van verborgen agenda’s en 3) New Age spiritualiteit: voorkeur voor natuurlijke immuniteit boven vaccins en invloed van complottheorieën. Het onderzoek laat zien hoe complex het wantrouwen in de wetenschap is.

De analyse van e-mails naar wetenschappers leverde drie perspectieven op. Een belangrijk punt is dat wetenschap niet simpelweg werd afgewezen, maar vaak opnieuw werd geïnterpreteerd. Sommige mensen zagen wetenschappelijke experts als verlengstuk van de overheid, anderen raakten teleurgesteld door veranderende adviezen, en weer anderen gaven de voorkeur aan spirituele of holistische benaderingen boven traditionele wetenschap.

Biopolitiek

• Experts als onderdeel van overheidscontrole
  Sommige mensen zagen wetenschappers als verlengstuk van de overheid, waarbij ze kritiek hadden op maatregelen zoals mondkapjesplichten. Ze voelden dat hun vrijheid en democratische rechten werden beperkt.
• Verzet en “de waarheid”
  Andere e-mails vroegen experts juist om de overheid tegen te spreken en “de waarheid” te vertellen, wat laat zien dat niet iedereen experts als tegenstanders zag.
• Angst voor “bangmakerij”
  Sommige mensen beschuldigden experts van het overdrijven van de pandemie, wat hun wantrouwen vergrootte.

Scientisme

• Wetenschap is niet perfect
  Mensen hadden moeite met de onzekerheid en veranderingen in wetenschappelijke adviezen. Ze verwachtten een vaststaand antwoord, maar wetenschap evolueert constant.
• Onenigheid tussen experts
  Wanneer wetenschappers elkaar tegenspreken, kan dit twijfel en wantrouwen zaaien, omdat mensen een eenduidige waarheid verwachten.
• Verdachte bedoelingen
  Sommige mensen dachten dat wetenschappers verborgen agenda’s hadden of beïnvloed werden door externe belangen, wat het vertrouwen verder beschadigde.

New Age spiritualiteit

• Spiritualiteit versus wetenschap
  New Age-aanhangers vonden dat wetenschap te veel focust op medicijnen en niet genoeg op holistische gezondheid en spirituele verbondenheid.
• Natuurlijke immuniteit boven vaccins
  Sommigen geloofden dat vaccins de natuurlijke genezing van het lichaam verstoren.
• Complottheorieën
  New Age-denkers waren gevoeliger voor theorieën over bijvoorbeeld de oorsprong van het virus en de rol van farmaceutische bedrijven.

Beperkingen en aanbevelingen

• Unieke inzichten door e-mails
  E-mails geven een persoonlijk en diepgaand beeld van zorgen en wantrouwen, anders dan sociale media.
• Beperkingen van het onderzoek
  Het beperkte aantal e-mails (25 mensen) en de focus op België maken de resultaten minder algemeen toepasbaar.
• Aanbevelingen
  Meer transparantie over beslissingen en wetenschappelijk onderzoek kan vertrouwen vergroten. Wetenschappers die hun beperkingen toegeven (intellectuele bescheidenheid) wekken meer vertrouwen. Educatie over hoe wetenschap werkt, kan ook helpen.