To click or not to click: wat doet meer datacontrole op een streamingplatform met persoonlijke aanbevelingen?

‍

Streamingplatformen zitten met een dilemma. Ze willen dat we langer blijven kijken, maar dé weg daarnaartoe is via datagedreven personalisatie, precies datgene wat het vertrouwen van gebruikers onder druk zet.  Veel Vlaamse mediagebruikers hebben het gevoel dat ze geen controle hebben over hun data (Digimeter-cijfers), nochtans cruciaal voor langdurig engagement en duurzaam vertrouwen.

Om dat probleem aan te pakken ontwikkelden onderzoekers MijnDatakluis: een digitaal platform (prototype) waarin gebruikers zelf een eigen mediaprofiel kunnen samenstellen, connecteren met hun streamingplatformen en beslissen op basis van welke data aanbevelingen gegenereerd mogen worden. Op basis van die expliciete voorkeuren krijgen ze aanbevelingen van verschillende streamingdiensten op één plek.

In deze dataduik lees je hoe gebruikers zo’n user-controlled aanbevelingssysteem ervaren en of er ook effectief toekomstmuziek in zit.

Figuur 1: screenshot van de Mijn Smaakprofiel sectie in MijnDatakluis

‍

De kracht van expliciete voorkeuren: meer nuance, meer relevante aanbevelingen

Uit de Digimeter weten we al dat er een dataparadox bestaat: we geven massaal data weg voor een beter gebruiksgemak, maar maken ons tegelijk zorgen over onze privacy. MijnDatakluis probeert die spanning te verkleinen door expliciete voorkeuren centraal te stellen, transparante uitleg te geven bij elke datastap en gebruikers zelf te laten beslissen welke data ze delen. Zo proberen ze gebruiksgemak te combineren met privacycontrole.

MijnDatakluis laat gebruikers zelf hun interesses, hobby’s, favoriete films, boeken en musea toevoegen. Dat uitgebreide profiel, aangevuld door de gebruiker zelf, vult de blinde vlekken van klassieke algoritmes op die vooral online kijkgedrag monitoren.

Er is wel een risico aan verbonden: een té gedetailleerd profiel kan leiden tot het belanden in een filterbubbel of echokamer. De studie nuanceert dat door te benadrukken dat gebruikers zelf kunnen beslissen wanneer ze hun profiel verbreden, verengen of aanpassen.

‍

Controle als motor voor engagement

De bevraging van het aanbevelingsplatform vertrekt vanuit de User Engagement Scale (UES), maar vertaalt die naar kwalitatieve interviews. Daardoor ontstaat een rijk beeld van hoe gebruikers het platform beleefden. De zes UES-dimensies komen duidelijk terug in de bevindingen.

1. Gerichte aandacht: gebruikers raken sneller “in de flow” wanneer ze begrijpen hoe het systeem werkt en wanneer de aanbevelingen logisch aanvoelen‍
2. ‍Ervaren gebruiksgemak: fouten, frictie of onduidelijkheid zorgen meteen voor frustratie. Gebruikerscontrole werkt alleen als het platform intuïtief blijft.‍
3. Esthetische aantrekkelijkheid: de visuele eenvoud van MijnDatakluis werd enerzijds gezien als saai, maar anderzijds nuanceerden gebruikers dit ook wel aangezien ze wisten dat ze met een prototype aan de slag waren gegaan. Hoe dan ook, een aantrekkelijk design wekt wel een grotere nieuwsgierigheid om het platform te gaan testen. ‍
4. Duurzame gebruikservaring: gebruikers willen terugkomen als de aanbevelingen relevant blijven en als ze voelen dat hun input effect heeft.‍
5. Vernieuwing: het concept van een persoonlijke datakluis wordt als vernieuwend ervaren, wat nieuwsgierigheid triggert.‍
6. Ervaren betrokkenheid: gebruikers voelen zich meer betrokken wanneer ze actief bijdragen aan hun profiel.

Gebruikerscontrole verhoogt het engagement, maar ook de verwachtingen. Gebruikers verwachten dat hun input zichtbaar effect heeft, aanbevelingen merkbaar beter worden én het platform dus echt een bijdrage levert. Anders zien ze weinig reden om nog een extra platform te gebruiken, het zijn er nu al te veel. De kwaliteit van de aanbevelingen is dus cruciaal.

‍Figuur 2 Screenshot van de Mijn Aanbevelingen-sectie in MijnDatakluis

‍

Cross-platform aanbevelingen: dé sleutel tot adoptie

Een van de sterkste inzichten uit de studie: gebruikers vinden aanbevelingen binnen één platform vaak te beperkt. Vlaamse catalogi zijn relatief klein, waardoor personalisatie minder impact heeft. Internationale catalogi zijn dan weer te groot, waardoor keuzestress optreedt en een gevoel ontstaat het bos door de bomen niet meer te zien. MijnDatakluis doorbreekt dat door voorkeuren te combineren over platformen heen, trailers en metadata te integreren en aanbevelingen te motiveren met een gepersonaliseerde uitleg. Cross-platformaanbevelingen maken een vorm van personalisatie mogelijk die verder gaat dan wat één enkel platform kan bieden. Dit levert tijdswinst op, zorgt voor betere matches én minder zoekfrustratie. Doordat het systeem de gebruiker beter begrijpt dan één platform kan, voedt het ook vertrouwen.

Maar gebruikers zijn ook kritisch en stellen zich de vraag: zullen streamingdiensten ooit echt samenwerken? Door interne data te delen, worden streamingdiensten kwetsbaarder, geven ze controle uit handen en laten ze toe dat andere platformen, met toestemming van de gebruiker, waardevolle data van hen kunnen gebruiken. Dat druist in tegen de huidige platformlogica.

Wat betekent dit voor de mediasector?

1. Gebruikerscontrole is geen nice-to-have meer. Gebruikers verwachten transparantie en autonomie. Wie dat niet biedt, verliest vertrouwen. Tegelijkertijd blijft gebruiksgemak doorslaggevend: veel mensen zeggen privacy belangrijk te vinden, maar klikken toch snel op “alle cookies accepteren”. ‍
2. ‍Expliciete voorkeuren leveren rijkere, betrouwbaardere data op dan passieve tracking én ze worden sneller vrijwillig gedeeld.‍
3. Cross-platform heeft potentieel, want gebruikers denken in content, niet in platformen. Maar of internationale en lokale spelers ooit willen samenwerken, blijft een open vraag waar de meeste gebruikers eerder negatief over denken.‍
4. Engagement ontstaat vooralsnog door het contentaanbod: een systeem dat gebruikers betrekt, motiveert en laat meebouwen, creëert dieper engagement dan een black box-algoritme. Maar de aanwezige content blijft voorlopig de allesbeslissende factor waarom iemand een bepaald streamingplatform kiest.

Een user-controlled aanbevelingssysteem zoals MijnDatakluis kan een duidelijke meerwaarde bieden om het lokale media-ecosysteem in leven te houden. Het kan engagement verhogen en datadeling betekenisvoller maken voor zowel gebruikers als lokale mediaorganisaties en hun omroepplatformen. Maar het legt ook verantwoordelijkheid bij diezelfde organisaties: wie user control aanbiedt, moet het waarmaken. De toekomst van engagement ligt niet in méér data, maar in betere relaties tussen gebruikers en platformen, gebouwd op transparantie, controle en vertrouwen. Maar succes hangt ook van andere factoren af: content, kosten en gebruiksgemak blijven minstens even bepalend.

‍